در زیر نمای شماتیکی از منحنی تولید و مقایسه آن با ظرفیت تولید بر اساس روز پرمصرف آمده است . حداکثر ظرفیت تولید همواره بایست بیشتر از حداکثر میزان تقاضا باشد . با توجه به اینکه منحنی رشد جمعیت لگاریتمی بوده و منحنی افزایش منابع و ظرفیت تولید پلکانی است ؛ و با توجه به محدودیت منابع و کاهش سرانه آب تجدیدپذیر در ایران الزاما این دو منحنی در نقطه ای با یکدیگر برخورد خواهند داشت که این نقطه شروع بحران است . راهبرد اساسی جهت پیشگیری از این بحران مدیریت تقاضا و مدیریت مصرف است .

هرقدر به مدیریت مصرف و مدیریت تقاضا بیشتر اندیشیده شود علاوه بر کاهش هزینه های جاری تصفیه و توزیع آب و جمع آوری و تصفیه فاضلاب ( که در شرایط فعلی یارانه جهت آنها پرداخت می گردد ) هزینه کمتری نیز بابت افزایش ظرفیت و توسعه منابع تولید آب و همچنین تاسیسات تصفیه فاضلاب نیاز است. همینطور با این روش کمک شایانی به حفظ محیط زیست در اثر عدم استفاده بی رویه از منابع آب تجدید پذیر و حفظ کیفیت منابع موجود و امکان تصفیه فاضلاب خواهد شد .
رویکردهای مدیریت تقاضا :
1- رویکردهای فنی در بخش عرضه و شبکه توزیع که شامل سخت افزار و تجهیزات بخش تولید و توزیع و وسایل آب بر و آب پخش در تاسیسات مشترکین می شوند .
2- قانونی و آئین نامه ای ( شامل سهمیه بندی ، محدودیت و ممنوعیت )
3- اقتصادی و تعرفه ای ( حذف یارانه و واقعی کردن قیمتها )
4- روانشناسی اجتماعی و تغییر و بهینه سازی الگوی مصرف
به طور کلی در صورتی که با دقت به موضوع توجه گردد باید دنبال تغییر رفتار مصرف کنندگان بود . با این حساب بخشی از برنامه به آگاه سازی مردم ، بخشی مربوط به ایجاد انگیزه ، و بخشی نیز مربوط به وجود وسایل و امکاناتی که اهداف را تحقق بخشند مربوط می شود .
جهت آگاه سازی روشهای مختلفی مانند ارتباط مستقیم و غیرمستقیم رسانه ای وجود دارد ؛ و برای ایجاد انگیزه می توان از روشهای تحریک شخصی و اجتماعی استفاده گردد . تعرفه و مسایل اقتصادی و نیز سهمیه بندی و ایجاد ممنوعیت برای مشترکینی که الگوی مصرف را رعایت نکرده اند ، می تواند ایجاد انگیزه نماید . ساخت تجهیزات کم مصرف که قیمت مناسب داشته باشند و نیز به سهولت قابل نصب بوده و نگهداری زیادی احتاج نداشته باشند و نیازها را برطرف کند و از مطلوبیت بالا از دیدگاه مشترکین برخوردار باشد در زمره رویکردهای فنی و ساختاری قرار می گیرند .
استفاده از برچسب راندمان آب در وسایل آب بر مانند ماشین لباسشویی ، ماشین ظرفشویی ، کولر آبی و ... با انجام آزمایشات استاندارد از این اقدامات می باشد .
همچنین استفاده از تجهیزات کاهنده در وسایل آب پخش مانند انواع شیرآلات کاهنده و سیفون های کم حجم یا دومرحله ای و ... و استفاده از درافشان .
به وسایلی که بر روی خروجی شیر یا دوش نصب شده تا موجب تنظیم جت آن گردد اصطلاحا درافشان ( Perlator ) اطلاق می گردد . انواع آن به صورت زیر می باشد :
1- درافشان های بدون مدخل ورود هوا که بدون اختلاط هوا و آب کار می کند .
2- درافشان های با مدخل ورود هوا که با اختلاط هوا و آب کار می کند .
3- درافشان های با مفصل کروی ، که ای درافشان ها ( با یا بدون هوادهی ) قابل نصب در یک مفصل کروی می باشند .
دفتر مدیریت مصرف شرکت آب و فاضلاب همدان در این راستا در سالهای 87 تا 89 برابر بودجه تخصیص یافته اقدام به نصب رایگان 223 عدد شيراهرمي روشويي و 64 عدد شيراهرمي ظرفشويي و 313 عدد شيراهرمي توالت و 205 عدد شير الكترونيكي هوشمند( فوتوسل ) و 89عدد شير زماندار فشاري در مدارس و مساجد سطح استان همدان و همچنین در ساختمانهای اداری آبفا نموده است .
با توجه به تنوع محصولات کاهنده موجود در بازار ، ای دفتر برای اولین بار جهت کنترل و انجام تست میزان اثربخشی و همچنین میزان مطلوبیت و بررسی کلیه موارد جانبی اثرگذار از لحاظ کیفی و فنی اقدام به راه اندازی کارگاه تست میزان اثربخشی تجهیزات کاهنده نموده که در زمان یکسان و در شرایط یکسان از لحاظ فشار و همچنین افت موضعی اتصالات ، هر دو حالت با تجهیز و بدون تجهیز کاهنده بررسی و اندازه گیری دقیق و مقایسه شده و میزان اثربخشی کاهش مصرف و همچنین میزان مطلوبیت مورد ارزیابی قرار میگیرد .
مرتضی جعفری
کارشناس مدیریت مصرف